Di Tích Lịch Sử
Bồ Đề Đạo Tràng Châu Đốc
Huỳnh Ái Tông

Nói đến Bồ Đề Đạo Tràng người ta liên tưởng tới Bồ Đề Đạo Tràng ở Ấn Độ, là noi ngày xưa Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã đắc đạo. Chính từ nguồn gốc này, người ta đã dặt tên cho một địa danh là Bồ Đề Đạo Tràng tại trung tâm thành phố Châu Đốc, vì nơi đó đã trồng một cây Bồ Đề lấy giống từ cây Bồ Đề Đạo Tràng ở Ấn Độ.


Để nói rõ về nguồn gốc cây Bồ Đề tại Bồ Đề Đạo Tràng Châu Đốc, chúng tôi xin được phép dài dòng về vấn đề này như sau.
Ông Phạm Ngọc Đa là một nhà giáo ở Châu Đốc, ông sớm có khuynh hướng học đạo, nên đã tìm hiểu sách vở Thông Thiên Học phát hành từ Pháp, năm 1925 ông xin gia nhập và được thâu nhận làm Hội viên Hội Thông Thiên Học Pháp quốc, sau đó ông phổ biến sách vở của Hội này, đã được nhiều người tiếp nhậ gia nhập và thành lập các chi nhánh gọi là Chi bộ tại Việt Nam. Khi hội đủ bảy Chi bộ, Thông THiên Học Việt Nam xin Hội Thông Thiên Học Quốc Tế tại Adyar Ấn Độ thành lập Xứ Bộ Thông Thiên Học Việt Nam năm 1951 do ông Phạm Ngọc Đa làm Chánh Hội Trưởng, ông Mai Thọ Truyền Phó Hội Trưởng và ông Nguyễn Văn Lượng Tổng Thư Ký.

Hội Thông Thiên Học ( The Theosophical Society) sơ khởi được thành lập tại Nữu Ước ngày 17 tháng 11 năm 1875, do bà Helena Petrovna Blavatsky, đại tá hồi hưu Henry Steel Olcott và ông William Quan Judge. Sau đó trở thành Hội Thông Thiên Học quốc tế dặt trụ sở tại Adyar, bang Chennai (Madras), Ấn Độ từ năm 1882.

Theo lịch sử truyền bá đạo Phật. Dưới triều đại vua A Dục, nhà vua phái Trưởng lão Mahida (con vua A Dục đã xuất gia), đem Phật Giáo truyền xang Tích Lan, sau lại có con gái vua A Dục mang một cây Bồ Đề giống, nơi đức Phật thành đạo đến trồng ở Tích Lan. Vào đầu thế kỷ VII, Hồi giáo bắt đầu đánh phá miền Trung Ấn và đến năm 1203, Hồi giáo đem đại quân tiến chiếm Trung Ấn, mục đích thành lập đế quốc Hồi Giáo và bành trướng đao Hồi nên họ rất tàn ác, phá hủy chùa tháp, đốt kinh điển, hảm hại Tăng ni, Các vị cao tăng phải chạy sang lánh nạn ở Tây Tạng hay ẩn thân vào rừng sâu núi thẳm, Phai65 giáo Ấn Độ đi đên lúc suy vong.

Khoảng năm 1876, Phật Giáo Tích Lan được chấn hưng nhờ sự hô hào của Đại Tá Hải Quân Mỹ Henry Steel Olcott (1832-1907), người đã sáng chế ra lá cờ Phật Giáo Thế Giới, Hội Trưởng Hội Thông Thiên Học Quốc tế. Sau đó năm 1921, có nhà Phậ học Tích Lan uyên thâm, Anagarika Dharmapala (từng theo giúp việc cho ông Olcott), ông sang thăm viếng các Phật tích, thấy tình hình Phật Giáo Ấn Độ đã suy tàn, ông quyết đinh cần phải phuc hưng, nên đứng ra lập Hội Đại Bồ Đề (Maha Boddhi Society of India), từ Hội này Phật Giáo Ấn Độ đã phục hưng, Hội đã lấy giống cây Bồ Đề Tích Lan đem vế trồng tại Đai Tháp, nơi đây được gọi là Bồ Đề Đao6 Tràng.

Trước khi Hội Đại Bồ Đề thành lập, nơi Đai tháp đã bị hoang phế, có tu sĩ Ấn đọ giáo dến đó tu và cai quản, cho nên mặc dù là Phậ tích quan trọng bậc nhất lại thuộc về Ấn Độ giáo. Ngày nay tại Bồ Đề Đạo Tràng được cai quản do một hội đòng có 9 vị thành viên Ấn giáo và Chủ tịch la người của Chánh quyền.

Năm 1951, Bà Nguyễn Thị Hai đi sang Hội Thông Thiên Học Quốc tế ở Ấn Độ học đạo, khi trở về, ông Hội Trưởng TTH Quốc Tế Jinarajadasa xin phép chánh phủ Ấn Độ tặng riêng cho cá nhân ông Phạ Ngọc Đa một cây Bồ Đề lấy giống từ cây Bồ Đề Đạo Tràng Ấn Độ.

Năm 1952, ông Phạm Ngọc Đa hiến tặng cây Bồ Đề này cho thành phố Châu Đốc, ông Tỉnh Trưởng Đặng Văn Lý cấp cho một miếng đât ngay tại trung tâm thành phố, trước nhà việc làng Châu Phú, đẻ trồng cây Bồ Đề này, vì nó lấy giống từ Bồ Đề Đạo Tràng bên Ấn Độ, nên nơi đây cũng dặt tên là Bồ Đề Đạo Tràng.

Trước khi trồng người ta chổ chức lễ rước cây Bồ đề trên xe hoa, đi một vòng trong thành phố trước khi hạ thổ. Nhưng ngay đêm trước khi làm lễ, cây Bồ đề đã bị chặt đứt lìa thân, Ban tổ chức vẫn tiến hành cuộc lễ, bằng cách cột dây kẽm giữ cho cây vẫn đứng, tiến hành lễ rước như không có chuyện gì xãy ra, sau khi hạ thổ người ta theo tích xưa tưới cây bằng sửa tươi, về sau gốc cây nẩy thành bốn tược, người ta cho đó là tượng trưng cho Bốn Chân Lý: Sanh, Lão, Bệnh, Tử giáo pháp đầu tiên đức Phật giảng cho các ông Kiều Trần Như. Sau năm 1975, có người báo công năm xưa anh ta đã chặt cây Bồ Đề. Riêng tôi, năm 1998 sang Virginia, co gặp anh Trường, con ông giáo Mãn ở Châu Đốc kể cho tôi nghe: "Anh X, con một ông Đốc Học cũng ở Châu Đốc đã tâm sự với anh Trường là ông Phạm Ngọc Đa cũng là ông Đốc Hoc như thân phụ anh ta, nưng danh tiếng còn thân phụ anh ta không có tiếng tâm gì, nên anh ta chặt cây Bồ Đề nhằm mục đích phá cuộc lễ, hạ uy tín ông Phạm Ngọc Đa". Tôi tin con ông Đốc học kia chính là thủ phạm, còn anh chàng tự nhận để báo công, vì tư lợi mà nhận dối thế thôi.

Nhờ một ưu thế là nằm ngay trung tâm thành phố, lại ợ giữa hai bến xe, một đi Sài Gòn và các tỉnh, một đi vùng Thất sơn nhu Nhà Bàn, Tri Tôn, do đó nhiều người biết đến Bồ Đề Đạo Tràng Châu Đốc.


Thoạt tiên trong khuôn viên Bồ Đề Đạo Tràng Châu Đốc, phía tiếp cận với Đái Chiến Sĩ, trước nhà việc Châu Phú co bốn cửa ra vào, chính giữa tôn trí tượng Phật Thích Ca đang ngồi nhập định, trước tượng có hương án với lư hương, hoa quả và chuông mõ. Trên 4 bức tường treo ảnh, trong đó có ảnh Bà Nguyễn Thi Hai mang cây Bồ Đề từ Ấn Độ về, phía trước ngôi nhà bát giác chừng 10 thước là cây Bồ Đề, xung quanh có hàng rào sắt đường kính chừng hơn một thước cao quá đầu người, quá đó chừng mười thước là hồ sen đường kính chừng tám thước, xung quanh trồng sen đỏ tượng trưng cho vật chất, chính giữa trồng sen trắng tượng trưng cho tinh thần. Xung quanh cách lề đường chừng một thước, Bồ Đề Đạo Tràng có xây những cột gạch và hàng rào sắt với ba cổng ra vào: Một cổng ở phía sau nhà bát giác và hai công hông đi thẳng vào cây Bồ Đề, xung quanh rào có đường đi bộ nhỏ và có trồng nhiều hoa trắng tỏa hương thơm ngát.

Sau đó, trong khuôn viên Bồ Đề Đạo Tràng có thêm tượng Phật Bà Quan Âm lộ thiên đăt phía trước nhìn về hướng chợ Châu Đốc

Sau này Bồ Đề Đạo Tràng được nới rộng ra về hướng Bar Nam Hiệp chừng 8 đến 10 thước, nơi đay có đặt môt trụ biểu bốn mặt, ghi dấu sự kien5 liên quan và những nhân vật đã góp công đức xây dựng nên Bồ Đề Đạo Tràng đã nêu trên. Ngoài ra còn có xây thêm một ngôi nhà bát giác có xây một nhà Trống và một Chuông, tượng Phật bà có xây mái che và thêm một tram quan làm cổng chính.

Bồ Đề Đạo Tràng khởi thủy do Chi Bộ An Giang gồm các nhà giáo: Châu Văn Đồng, Huỳnh Bá Nhuệ, Lê Quang Điện, Lê Văn Vững, Tương Văn Hiệu diều hành, sau đó không lâu, họ thành lập Hội Bồ Đề Đạo Tràng để quản trị Bồ Đề Đạo Tràng.

Việt Nam có nhiều cây Bồ Đề như ở chùa Xá Lợi, chùa Giac1 Lâm là những cây Bồ Đề do Đại Đức Narada tặng, nó có nguồn gốc từ Tích Lan. Ngoài cây Bồ Đề Châu Đốc, còn có hai cây Bồ Đề trồng hai bên đền thờ quốc tổ Hùng Vương trong Thảo Cầm Viên Sài Gòn, là một cây được chiết thành hai, vốn là cây Bồ Đề giống từ cây Bồ Đề Đạo Tràng Ấn Độ, do Phó Tổng Thống Ấn Độ một lần thăm Việt Nam, dưới thời Ngô Đình Diệm đã mang sang tặng cho Việt Nam va chính ông ta đã trồng trong Thào Cầm Viên Sài Gòn.

Cây Bồ Đề có họ hàng với cây Lâm vồ của Việt Nam, nhưng lá Bồ Đề to, dầy lại có đuôi dài, còn lá Lâm vồ nhỏ, mỏng co đuôi ngắn. Từ trước tôi vẫn lầm tưởng chuỗi Bồ Đề là hạt của cây Bồ Đề, cho đến một ngày nào đó, cây Bồ Đề Châu Đốc đã lớn, đã có tái chín rụng xuống, nó nhỏ bằng ngón tay út, bên trong rỗng ruột, giống như trái sung. Bồ Đề Đạo Tràng Châu Đốc chẳng những là một địa danh tín ngưỡng như Chùa Tây An, miễu Bà, Bạch Vân Tịnh Xá... mà còn cho tôi bài học khi đã lớn khôn.

Ngày 26 Tháng 4 năm 2008.


Những Bài Viết Khác